پایگاه خبری شاخص بازار: روز جهانی هپاتیت هر سال 28 ژوئیه با هدف افزایش آگاهی درباره هپاتیت ویروسی، یعنی التهاب کبد که میتواند به بیماریهای شدید کبدی و سرطان کبد منجر شود، گرامی داشته میشود.
سازمان جهانی بهداشت در تازهترین گزارش خود از وضعیت ابتلا به هپاتیت در جهان اعلام کرده است که 287 میلیون نفر با هپاتیت مزمن B یا C زندگی میکردهاند و یک میلیون و 300 هزار نفر در سال گذشته میلادی بر اثر هپاتیت مزمن B و C جان خود را از دست دادند.
براساس اعلام این سازمان، هپاتیت ویروسی همچنان یکی از مهمترین علل قابل پیشگیری بیماری و مرگ در سراسر جهان به شمار میرود. با وجود این، امروزه ابزارهای لازم برای حذف هپاتیت ویروسی در دسترس هستند. واکسنهای مؤثر، روشهای دقیق تشخیص، درمانهای قطعی هپاتیت C و درمانهای مادامالعمر برای هپاتیت B میتوانند از بروز عفونت جلوگیری کنند، جان انسانها را نجات دهند و خطر ابتلا به سرطان و سیروز کبدی را کاهش دهند. با این حال، میلیونها نفر همچنان بدون تشخیص، بدون درمان یا فاقد دسترسی به خدمات درمانی هستند؛ موضوعی که ناشی از انگ اجتماعی، آگاهی پایین، ضعف نظامهای سلامت و نابرابریهای پایدار است.
هپاتیت چیست؟
هپاتیت به التهاب کبد گفته میشود که میتواند بر اثر انواع ویروسها یا عوامل غیرعفونی ایجاد شود و طیفی از مشکلات سلامت، از جمله آسیب شدید کبدی و سرطان کبد را به همراه داشته باشد؛ بیماریهایی که برخی از آنها میتوانند مرگبار باشند.
ویروس هپاتیت پنج نوع اصلی دارد که با حروف A، B، C، D و E شناخته میشوند. اگرچه همه این ویروسها میتوانند باعث بیماری کبد شوند، اما از نظر راههای انتقال، شدت بیماری، پراکندگی جغرافیایی و روشهای پیشگیری با یکدیگر تفاوت دارند.
در میان آنها، هپاتیتهای B و C بیشترین اهمیت را دارند؛ زیرا باعث بیماری مزمن در صدها میلیون نفر میشوند و شایعترین علت سیروز کبدی، سرطان کبد و مرگهای ناشی از هپاتیت ویروسی هستند. این دو بیماری از مهمترین علل مرگ ناشی از بیماریهای عفونی محسوب میشوند و سالانه حدود یک میلیون و 300 هزار نفر را به کام مرگ میکشانند. برآورد میشود 304 میلیون نفر در جهان با هپاتیت B یا C زندگی میکنند و بیشتر آنها هنوز به خدمات تشخیص و درمان دسترسی ندارند.
سازمان جهانی بهداشت در گزارش خود هشدار داده است که اگر اقدامات فوری و مستمر از جمله کاهش عفونتها و افزایش واکسیناسیون انجام نشود، پیشبینی میشود تا سال 2030 تعداد 9.5 میلیون مورد جدید ابتلا به هپاتیت ویروسی رخ دهد؛ 2.1 میلیون مورد سرطان کبد ایجاد شود و 2.8 میلیون نفر جان خود را از دست بدهند.
بخش عمده این پیامدها با گسترش واکسیناسیون هپاتیت B، بهبود دسترسی به خدمات پیشگیری، آزمایش و درمان هپاتیتهای B و C و اجرای برنامههای آموزشی برای افزایش آگاهی عمومی و کاهش انتقال بیماری قابل پیشگیری است.
علائم هپاتیت چیست؟
بسیاری از مبتلایان به هپاتیتهای A، B، C، D یا E علائم خفیف یا حتی هیچ علامتی ندارند، اما هر یک از این ویروسها میتوانند بیماری شدید ایجاد کنند. با این حال علائم هپاتیت ویروسی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تب
احساس ضعف و بیحالی
کاهش اشتها
اسهال
تهوع
درد یا ناراحتی شکم
تیره شدن رنگ ادرار
زردی پوست و سفیدی چشمها
ویروسهای هپاتیت B، C و D میتوانند باعث عفونت مزمن کبد شوند که در ادامه ممکن است به سیروز (ایجاد بافت اسکار در کبد) یا سرطان کبد منجر شود. این بیماران در معرض خطر مرگ زودرس قرار دارند.
هپاتیت D
هپاتیت D تنها در افرادی دیده میشود که پیشتر به هپاتیت B مبتلا شدهاند. ابتلای همزمان به هر دو ویروس میتواند بیماری شدیدتری ایجاد کرده و روند پیشرفت به سمت سیروز و سرطان کبد را تسریع کند. ویروسهای B، C و D از عوامل شناختهشده ایجاد سرطان کبد هستند و در گروه عوامل سرطانزا قرار میگیرند.
پیشگیری و درمان هپاتیت B
واکسن ایمن و مؤثری برای پیشگیری از هپاتیت B وجود دارد. تزریق این واکسن در بدو تولد و تکمیل آن در برنامه واکسیناسیون کودکان، خطر انتقال ویروس از مادر به نوزاد را بهطور چشمگیری کاهش میدهد. واکسیناسیون علیه هپاتیت B همچنین از ابتلا به هپاتیت D نیز پیشگیری میکند.
عفونت مزمن هپاتیت B با داروهای ضدویروسی قابل کنترل است. این درمانها میتوانند روند پیشرفت سیروز را کند کرده، خطر سرطان کبد را کاهش دهند و بقای طولانیمدت بیماران را افزایش دهند. البته تنها بخشی از مبتلایان به هپاتیت مزمن B به درمان دارویی نیاز پیدا میکنند. همچنین واکسنهایی برای پیشگیری از هپاتیتهای A و E نیز وجود دارد.
در مناطقی که هپاتیت B شیوع بالایی دارد، این بیماری عمدتاً از مادر به نوزاد هنگام تولد و تماس مستقیم بین افراد، بهویژه در صورت وجود زخم یا خراش باز، منتقل میشود. این نوع انتقال اغلب از یک کودک آلوده به کودک سالم، بهخصوص در پنج سال نخست زندگی رخ میدهد. نوزادانی که از مادر مبتلا به هپاتیت B آلوده میشوند یا کودکانی که پیش از پنج سالگی به این ویروس مبتلا میشوند، با احتمال بسیار بالایی دچار عفونت مزمن خواهند شد.
هپاتیت B همچنین میتواند از طریق فرورفتن سوزن آلوده در بدن، خالکوبی، سوراخ کردن پوست یا بدن (پیرسینگ) و تماس با خون و مایعات بدن فرد آلوده، از جمله بزاق، خون و ترشحات جنسی منتقل شود. انتقال ویروس همچنین ممکن است در اثر رابطه جنسی، استفاده مشترک یا استفاده مجدد از سرنگها، سوزنها یا وسایل تیز آلوده در مراکز درمانی، محیطهای اجتماعی یا میان افراد مصرفکننده مواد مخدر تزریقی رخ دهد.
هپاتیت C
هپاتیت C میتواند هم به صورت حاد و هم مزمن بروز کند. عفونت مزمن این بیماری ممکن است در بلندمدت به سیروز یا سرطان کبد منجر شود. در حال حاضر واکسنی برای پیشگیری از هپاتیت C وجود ندارد، اما داروهای ضدویروسی قادرند بیش از 95 درصد مبتلایان را درمان کنند و خطر مرگ ناشی از سیروز و سرطان کبد را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. با این حال، دسترسی به خدمات تشخیص و درمان در بسیاری از کشورهای جهان همچنان محدود است.
هپاتیتهای A و E
هپاتیتهای A و E بیشتر در کشورهای با درآمد پایین و متوسط شیوع دارند زیرا دسترسی به آب سالم و بهداشتی در این کشورها محدودتر است و خطر آلودگی مواد غذایی نیز بیشتر است. برای پیشگیری از این دو بیماری واکسنهای ایمن و مؤثری در دسترس است. بیشتر مبتلایان به هپاتیت A و E به طور کامل بهبود مییابند و نسبت به ابتلای مجدد ایمنی پیدا میکنند، اما در برخی موارد این بیماریها میتوانند به نارسایی کبد و حتی مرگ منجر شوند.
وضعیت هپاتیت در ایران چگونه است؟
طبق آخرین گزارش وزارت بهداشت از شیوع هپاتیت ب در کشور، ایران درحال حاضر جزو کشورهای با شیوع نسبتا کم هپاتیت B به شمار میآید. شیوع عفونت در جمعیت عمومی کمتر از یک درصد است.
بر اساس آخرین آمار، کمتر از یک میلیون نفر در ایران مبتلا به هپاتیت B هستند، تعداد موارد سالانه مرگ در اثر هپاتیت ب، حدود 390 نفر گزارش شده است. همچنین شیوع هپاتیت C درجمعیت عمومی کشور کمتر از 0.3 درصد (کمتر از 200 هزار نفرمبتلا) است و تعداد موارد مرگ و میر سالانه دراثر هپاتیت سی، 204 نفر گزارش شده و بروز هپاتیت C در ایران در سال 1401 تعداد 3 در صد هزار نفر جمعیت عمومی است.