پایگاه خبری شاخص بازار: مصاحبه با جناب دکترمحمدسعیدی نیا متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری، نفروپاتی دیابتی یا بیماری کلیوی ناشی از دیابت (Diabetic Kidney Disease) یکی از مهمترین عوارض طولانیمدت دیابت است. قند خون بالا در طول زمان به عروق ظریف و واحدهای تصفیهکننده کلیه آسیب میزند. فشارخون بالا نیز این آسیب را تشدید میکند. اهمیت بیماری در این است که کلیهها ممکن است مدتها بدون ایجاد علامت جدی آسیب ببینند. بنابراین تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند روند پیشرفت بیماری را به میزان قابل توجهی کند کند.
نکته مهم این است که هر بیماری کلیوی در فرد مبتلا به دیابت الزاماً نفروپاتی دیابتی نیست و در برخی افراد ممکن است بیماری کلیوی دیگری هم وجود داشته باشد.
چگونه دیابت به کلیه آسیب میزند؟
کلیهها میلیونها واحد تصفیهکننده به نام نفرون دارند. در شرایط طبیعی، این واحدها مواد زائد را از خون جدا میکنند و اجازه نمیدهند پروتئینهای مهم خون وارد ادرار شوند.
قند خون بالا در طولانیمدت باعث آسیب به عروق کوچک کلیه، التهاب و تغییر ساختار گلومرولها میشود. یکی از نخستین پیامدهای این آسیب، نشت آلبومین به ادرار است.
اگر بیماری کنترل نشود، به مرور توان تصفیه کلیه کاهش مییابد و ممکن است بیماری به مراحل پیشرفته نارسایی کلیه برسد.
آیا نفروپاتی دیابتی علامت دارد؟
اغلب در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ندارد.
به همین دلیل ممکن است فردی احساس کند کلیههایش کاملاً سالم هستند، در حالی که در آزمایش ادرار آلبومین افزایش یافته یا عملکرد کلیه در حال کاهش باشد.
در مراحل پیشرفتهتر ممکن است علائمی مانند:
- تورم پاها و اطراف چشم
- خستگی و ضعف
- کاهش اشتها
- تهوع
- تغییرات ادرار
- افزایش فشارخون
- تنگی نفس در موارد شدید
ظاهر شود.
مهمترین آزمایشها چیست؟
دو شاخص اصلی برای بررسی کلیه در فرد مبتلا به دیابت عبارتاند از:
1. نسبت آلبومین به کراتینین ادرار ( UACR ) که مقدار نشت آلبومین از کلیه را بررسی میکند.
بهطور کلی:
- کمتر از 30 mg/g: طبیعی یا نزدیک به طبیعی
- 30 تا 300 mg/g: افزایش متوسط آلبومینوری
- بیش از 300 mg/g: افزایش شدید آلبومینوری
یک نتیجه غیرطبیعی معمولاً باید با توجه به شرایط بیمار و تکرار آزمایش تأیید شود.
2. eGFR یا میزان فیلتراسیون گلومرول کلیه که می توان از روی کراتینین خون محاسبه کرد.
بنابراین برای ارزیابی کلیه نباید فقط به «کراتینین خون» نگاه کرد؛ بلکه UACR و eGFR در کنار هم اهمیت دارند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
خطر بیماری کلیوی در افراد دیابتی با عواملی مانند موارد زیر افزایش مییابد:
- کنترل نامناسب قند خون
- فشارخون بالا
- طولانی بودن مدت دیابت
- اضافهوزن و چاقی
- سیگار
- بیماری قلبی ـ عروقی
- سابقه خانوادگی بیماری کلیه
- آلبومینوری قبلی
آیا اگر کراتینین طبیعی باشد، کلیه سالم است؟
نه همیشه ! ممکن است کراتینین هنوز طبیعی باشد، اما فرد آلبومینوری داشته باشد. همچنین ممکن است عملکرد کلیه بهتدریج کاهش پیدا کند بدون اینکه بیمار علامت واضحی احساس کند.
به همین دلیل، در فرد مبتلا به دیابت باید روند UACR و eGFR در طول زمان بررسی شود.
درمان نفروپاتی دیابتی
1. کنترل قند خون
کنترل مناسب قند خون یکی از پایههای اصلی پیشگیری از آسیب کلیه است. هدف HbA1c باید متناسب با سن، شرایط جسمی، خطر افت قند و بیماریهای همراه تعیین شود.
2. کنترل فشارخون
فشارخون بالا یکی از مهمترین عوامل تشدیدکننده آسیب کلیه است.
در افراد مبتلا به دیابت و آلبومینوری، داروهای گروه ACE inhibitor یا ARB در بسیاری از بیماران نقش مهمی در محافظت از کلیه دارند.
این داروها نباید خودسرانه شروع، قطع یا با یکدیگر ترکیب شوند و معمولاً نیاز به پایش کراتینین و پتاسیم دارند.
3. داروهای SGLT2
داروهایی مانند داپاگلیفلوزین(گلوداپ) و امپاگلیفلوزین(گلوریپا) از مهمترین پیشرفتهای سالهای اخیر در درمان بیماری کلیوی دیابتی هستند.
این داروها علاوه بر اثر بر قند خون، در بیماران مناسب میتوانند خطر پیشرفت بیماری کلیوی و برخی عوارض قلبی ـ کلیوی را کاهش دهند.
4. فینرنون
در برخی بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 و بیماری کلیوی، فینرنون میتواند در کنار درمان استاندارد به کاهش خطر پیشرفت بیماری کلیوی و قلبی کمک کند.
5. داروهای GLP-1
داروهایی مانند سماگلوتاید (اوزمپیک) که اخیرا برای لاغری هم مورد توجه قرار گرفته، در بیماران مناسب برای کنترل دیابت، کاهش وزن و کاهش خطر قلبی ـ عروقی کاربرد دارند. شواهد جدید نیز از اثرات مفید کلیوی آنها حمایت میکند.
نقش تغذیه و سبک زندگی
در کنار داروها، سبک زندگی اهمیت زیادی دارد:
- کاهش مصرف نمک
- کنترل وزن
- فعالیت بدنی منظم
- ترک سیگار
- مصرف بیشتر غذاهای سالم و کمتر فرآوریشده
- کنترل مناسب قند و فشارخون
- پرهیز از مصرف خودسرانه داروهایی که میتوانند به کلیه آسیب بزنند، بهخصوص برخی مسکنها
چه زمانی مراجعه به متخصص کلیه ضروریتر است؟
اگر فرد مبتلا به دیابت دچار موارد زیر باشد، ارزیابی توسط متخصص کلیه اهمیت بیشتری پیدا میکند:
- کاهش مداوم eGFR
- افزایش قابل توجه یا مداوم آلبومین ادرار
- eGFR کمتر از 30
- فشارخون مقاوم به درمان
- افت سریع عملکرد کلیه
- خون قابل توجه در ادرار
- پروتئینوری شدید یا ناگهانی
- یافتههایی که با الگوی معمول بیماری کلیوی دیابتی مطابقت ندارند
در چنین شرایطی ممکن است علت بیماری کلیه چیزی فراتر از دیابت باشد.
پیام نهایی
نفروپاتی دیابتی بیماریای است که ممکن است سالها بیعلامت پیش برود؛ اما تشخیص زودهنگام میتواند فرصت ارزشمندی برای محافظت از کلیه ایجاد کند.
امروزه درمان بیماری کلیوی دیابتی ترکیبی از کنترل قند و فشارخون، اصلاح سبک زندگی و در بیماران مناسب استفاده از داروهای محافظ کلیه است.
مهمترین نکته: در نفروپاتی دیابتی، پیشگیری و تشخیص زودهنگام بسیار ارزشمندتر از انتظار برای ظهور علائم است.