رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران با اشاره به کاهش حدود ۸۵ دلاری قیمت جهانی طلا طی یک هفته اخیر، بر واگرایی معنادار میان بازار داخلی و جهانی تأکید کرد. در حالی که اونس جهانی طلا در مسیر نزولی قرار گرفته، بازار ایران راه خود را جدا کرده و قیمت‌ها در تهران همگام با تحولات بازار ارز، مقاومت سرسختانه‌ای در برابر کاهش نشان می‌دهند؛ پرسش کلیدی اینجاست که چرا با وجود افت جهانی طلا، قیمت‌ها در بازار داخلی پایین نمی‌آید؟
پایگاه خبری شاخص بازار: مکانیسم فرمول قیمت‌گذاری طلا در ایران؛ پیروزی بی‌چون‌وچرای «دلار» بر «اونس»
فرمول سنتی و عملیاتی قیمت‌گذاری طلا و سکه در بازار ایران بر پایه دو متغیر اصلی بنا شده است: «قیمت اونس جهانی طلا» و «نرخ برابری دلار در بازار آزاد». با این حال، تجربیات معاملاتی بارها ثابت کرده است که ضریب اثرگذاری دلار در بازار داخلی به‌مراتب قوی‌تر و تعیین‌کننده‌تر از اونس جهانی است. هنگامی که اونس جهانی افتی معادل 85 دلار را تجربه می‌کند، اما در مقابل، نرخ ارز در بازار داخلی در کانال‌های حمایتی خود مقاومت می‌کند یا انتظارات تورمی مانع از ریزش آن می‌شود، اثر کاهشی اونس جهانی عملاً خنثی شده و توسط فرمانروایی دلار پوشش داده می‌شود.
1انتظارات تورمی و تقاضای پناهگاه امن (Safe Haven)
یکی دیگر از دلایل اصلی عدم کاهش قیمت طلا در ایران، سیگنال‌های ناشی از تنش‌های کلان اقتصادی و سیاسی است. در شرایطی که جامعه با ریسک‌های گوناگون (از جمله تنش‌های منطقه‌ای و چالش‌های ارزی) روبه‌روست، تقاضای سرمایه‌ای و خرد برای خرید طلا و سکه به عنوان سپر حفاظتی در برابر تورم افزایش می‌یابد. این حجم از تقاضای انباشته و هجوم نقدینگی سرگردان به بازار طلا، به بازیگران و عرضه‌کنندگان داخلی اجازه نمی‌دهد که هم‌راستا با بازارهای جهانی قیمت‌ها را تعدیل کنند.
2 چسبندگی قیمت‌ها و ساختار بازار سکه و طلا
در ادبیات اقتصادی، پدیده‌ای به نام «چسبندگی قیمت رو به پایین» (Sticky Downward Prices) وجود دارد. بازار طلا و سکه در ایران به شدت نسبت به اخبار افزایشی (چه دلار و چه اونس) واکنشی سریع و لحظه‌ای نشان می‌دهد، اما در زمان بروز اخبار کاهشی، از خود مقاومت نشان داده و با کندی و اکراه تن به کاهش می‌دهد. در بازار سکه نیز وجود «حباب» (فاصله ارزش ذاتی طلا با قیمت بازار) به عنوان یک سوپاپ اطمینان برای دلالان عمل کرده و حتی با ریزش اونس، حباب سکه مانع از افت متناسب قیمت‌ها می‌شود.
3 نقش سیاست‌گذار پولی و ارزی
ثبات یا نوسان محدود نرخ ارز رسمی و بازار آزاد، عامل دیگری است که جهت‌گیری بازار طلا را تعیین می‌کند. تا زمانی که بانک مرکزی و سیاست‌گذار ارزی نتوانند نرخ ارز را در مسیری پایدار و کاهشی تثبیت کنند، انتظار همگام‌سازی بازار طلای داخلی با اونس جهانی انتظاری غیرواقع‌بینانه خواهد بود. طلا در ایران آینه تمام‌نمای انتظارات تورمی و نرخ ارز است، نه صرفاً بازتاب‌دهنده معادلات معدن و بازار جهانی فلزات گرانبها.
جمع‌بندی
افت 85 دلاری اونس جهانی طلا اگرچه رویداد مهمی در مقیاس بین‌المللی است، اما در اقتصاد تورم‌زده و ارزمحور ایران، حریف سیگنال‌های قدرتمند دلار و انتظارات تورمی نمی‌شود. تا زمانی که متغیرهای بنیادین اقتصاد کلان و نرخ ارز به ثبات نرسند، بازار طلای ایران همچنان به سازِ دلار خواهد رقصید و تحولات جهانی سهم کوچکی در تعیین قیمت نهایی برای مصرف‌کننده ایرانی خواهند داشت.