پایگاه خبری شاخص بازار: علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر عراق، روز جمعه در سفری چندساعته و بدون اعلام قبلی وارد تهران شد و با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس هیئت مذاکره‌کننده ایران، دیدار و گفت‌وگو کرد.
این سفر در شرایطی انجام شد که تلاش‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از گسترش جنگ ایران و آمریکا ادامه دارد و تحرکات دیپلماتیک کشورهای همسایه برای یافتن راهی جهت پایان دادن به درگیری‌ها افزایش یافته است.
محور اصلی و اختصاصی این دیدار، تلاش‌های عراق برای پایان دادن به جنگ میان ایران و آمریکا بوده و موضوع دیگری در دستور کار گفت‌وگوها قرار نداشته است. همراهی هیئت عراقی با الزیدی و حضور چهره‌هایی از ساختار سیاسی و امنیتی عراق نیز بر اهمیت این سفر افزوده است.
در جریان این ملاقات، قالیباف ضمن قدردانی از تلاش‌های بغداد برای کاهش تنش‌ها، جزئیات طرح دو روزه ایران را برای نخست‌وزیر عراق تشریح کرده است. رئیس هیئت مذاکره‌کننده ایران همچنین بر این نکته تأکید کرده که پیشبرد مذاکرات مستلزم احترام آمریکا به حقوق ایران و پذیرش چارچوب مورد نظر تهران است.
اهمیت این دیدار در آن است که بغداد صرفاً در جایگاه انتقال‌دهنده پیام ظاهر نشده، بلکه به نظر می‌رسد تلاش دارد زمینه‌ای برای نزدیک کردن مواضع دو طرف فراهم کند؛ آن هم در شرایطی که کانال‌های دیپلماتیک پیشین با موانع جدی مواجه شده‌اند.
مأموریت ویژه نخست‌وزیر عراق چیست؟
همزمان با انتشار جزئیات سفر الزیدی، گزارش‌هایی از احتمال انتقال پیام دونالد ترامپ به تهران از طریق نخست‌وزیر عراق منتشر شده است.
بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، ترامپ در تماس تلفنی با الزیدی درباره تحولات منطقه و راه‌های پایان دادن به جنگ گفت‌وگو کرده و از نقش بغداد در انتقال پیشنهادهای آمریکا حمایت کرده است.
در همین زمینه، گزارش العربیه و الحدث نیز حاکی از آن است که نخست‌وزیر عراق حامل پیامی از سوی واشنگتن برای مقام‌های ایرانی بوده است؛ هرچند جزئیات رسمی این پیام و محتوای پیشنهاد احتمالی آمریکا منتشر نشده است.
توالی این اتفاقات، از تماس تلفنی ترامپ با الزیدی تا سفر اعلام‌نشده نخست‌وزیر عراق به تهران و دیدار با قالیباف، احتمال فعال شدن یک مسیر ارتباطی میان واشنگتن و تهران از طریق بغداد را تقویت می‌کند.
چرا ترامپ به میانجیگری عراق نیاز دارد؟
ورود عراق به پرونده میانجیگری ایران و آمریکا را نمی‌توان صرفاً یک تحرک تشریفاتی دیپلماتیک دانست.
بغداد از ویژگی‌هایی برخوردار است که می‌تواند آن را به یکی از کانال‌های ارتباطی مهم میان دو طرف تبدیل کند.
عراق همسایه ایران است، روابط سیاسی و اقتصادی گسترده‌ای با تهران دارد و در عین حال با واشنگتن نیز روابط امنیتی و سیاسی برقرار کرده است.
این موقعیت دوگانه به دولت الزیدی امکان می‌دهد با هر دو طرف ارتباط داشته باشد و پیام‌های سیاسی را منتقل کند.
از سوی دیگر، ادامه جنگ برای عراق هزینه‌های مستقیمی به همراه داشته است. وابستگی شدید اقتصاد این کشور به صادرات نفت و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، بغداد را در معرض پیامدهای اقتصادی و امنیتی طولانی شدن درگیری‌ها قرار داده است.
جزئیات طرح دو روزه ایران
یکی از مهم‌ترین محورهای دیدار الزیدی و قالیباف، تشریح طرح دو روزه ایران بوده است؛ طرحی که تهران آن را راهکاری برای عبور از بن‌بست کنونی، برقراری امنیت در تنگه هرمز و فراهم کردن زمینه ازسرگیری مذاکرات با آمریکا می‌داند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در توضیح جزئیات این طرح تأکید کرده است که تمام مواردی که آمریکا در چارچوب نشست و تفاهم‌نامه اسلام‌آباد پذیرفته بود، در طرح دو روزه ایران گنجانده شده است.
به گفته بقایی، مطالبات تهران موضوعات تازه یا غیرمتعارفی نیستند، بلکه همان تعهداتی هستند که طرف آمریکایی پیش‌تر پذیرفته و سپس از اجرای آنها خودداری کرده است.
بر اساس توضیحات مقام‌های ایرانی، مهم‌ترین محورهای این طرح شامل پایان دادن به جنگ در همه جبهه‌ها، توقف محاصره دریایی ایران، رفع تحریم‌های اعمال‌شده از سوی آمریکا و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده کشور است. همچنین بازگشت امنیت به تنگه هرمز و تنظیم تردد دریایی در چارچوب ترتیبات مورد توافق ایران و عمان از دیگر موضوعات مورد تأکید تهران محسوب می‌شود.
در این چارچوب، طرح دو روزه به معنای تعیین ضرب‌الاجل برای دستیابی به یک توافق جامع نیست، بلکه نقشه راهی زمان‌بندی‌شده برای اجرای تعهدات اولیه و فراهم کردن زمینه بازگشت به مذاکرات است.
بر اساس توضیحاتی که پیش‌تر عباس عراقچی درباره نسخه اولیه این پیشنهاد ارائه کرده بود، اجرای اقدامات مورد مطالبه ایران از سوی آمریکا باید در مرحله نخست آغاز شود و در صورت عمل واشنگتن به تعهدات، زمینه بازگشایی تنگه هرمز و عادی‌سازی تردد دریایی در مرحله بعد فراهم خواهد شد. پس از آن نیز امکان ازسرگیری مذاکرات درباره سایر اختلافات وجود خواهد داشت.
بقایی در اظهارات روز دوشنبه 18 آبان خود تأکید کرد که اجرای این طرح در مدت دو روز نشانه حسن‌نیت ایران است و در صورت وجود اراده سیاسی در طرف مقابل، امکان عملیاتی شدن آن وجود دارد. او همچنین تصریح کرد که تهران تنها تعهدی را خواهد پذیرفت که تأمین‌کننده منافع ملی و حقوق ایران باشد.