رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران: در صنعت فولاد جوان هستیم

پایگاه خبری شاخص بازار: به نقل از مدیریت ارتباطات گروه فولاد مبارکه؛ بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در پاسخ به این پرسش که چرا به سمت فناوری در صنعت فولاد پیش نرفته‌ایم، گفت: شکل‌گیری صنعت فولاد کشور از سال 1346 و کلنگ‌زنی ذوب‌آهن اصفهان شکل گرفت. صنعت فولاد ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای دیگر، صنعتی جوان است و در ابتدای مسیر، به‌دلیل نداشتن دانش و زیرساخت‌های صنعتی لازم، ناچار بودیم فناوری را از خارج خریداری کنیم و به کشور بیاوریم. در آن زمان، یا خودمان تجهیزات را نصب می‌کردیم یا از شرکت‌های خارجی برای نصب و راه‌اندازی آنها کمک می‌گرفتیم.

سبحانی افزود: در سال‌های ابتدایی توسعه صنعت فولاد، بهره‌برداری از واحدها با مشکلات متعددی همراه بود و بخش زیادی از توان مجموعه‌ها صرف رفع مشکلات اولیه می‌شد. گاهی چهار تا پنج سال زمان لازم بود تا یک واحد به شرایط مناسب بهره‌برداری برسد. در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت تولید و بهبود عملکرد واحدها، در کنار مدیریت مصرف انرژی، بخش عمده‌ای از دغدغه‌های صنعت فولاد را تشکیل می‌داد.

رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به توسعه واحدهای بزرگ فولادی کشور، از جمله فولاد خوزستان و فولاد مبارکه، گفت: تا سال 1385، بخش عمده صنعت فولاد در اختیار دولت بود و دولت مسئولیت خرید فناوری، انتقال آن، نصب و راه‌اندازی تجهیزات و حتی استفاده از نیروهای خارجی برای راه‌اندازی واحدها را برعهده داشت.

سبحانی ادامه داد: پس از اصلاح اصل 44 قانون اساسی و فراهم شدن زمینه واگذاری فعالیت‌ها به بخش خصوصی، به‌تدریج شرایط فعالیت در صنعت فولاد تغییر کرد و شرکت‌های بزرگ و مجموعه‌های بخش خصوصی نقش پررنگ‌تری در این صنعت به دست آوردند. با این حال، رویکرد غالب همچنان تولیدمحور بود و تمرکز اصلی بر افزایش تولید و ظرفیت‌سازی قرار داشت.

وی با اشاره به راهبردهای تولیدی شرکت‌های بزرگ فولادی تصریح کرد: برای مثال، فولاد مبارکه سهم قابل‌توجهی از تولید فولاد کشور را در اختیار دارد و یکی از اهداف آن حفظ این سهم است. وقتی یک مجموعه حدود 40 درصد تولید فولاد کشور را در اختیار دارد، طبیعی است که بخش مهمی از برنامه‌ریزی آن بر حفظ این جایگاه و پاسخگویی به نیازهای تولیدی متمرکز شود. در چنین شرایطی، ممکن است حرکت به سمت تولید محصولات کیفی‌تر و توسعه فناوری، به اندازه افزایش ظرفیت تولید مورد توجه قرار نگیرد؛ هرچند فولاد مبارکه در مقاطع مختلف به سمت تولید محصولات با کیفیت بالاتر و ورق‌های تخصصی‌تر نیز حرکت کرده است.

رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به چالش‌های انتقال فناوری خارجی اظهار کرد: موضوع دیگر، نحوه تأمین و انتقال فناوری است. در مقاطعی امکان خرید کامل فناوری از شرکت‌های خارجی وجود داشت، اما در دوره‌هایی، مقررات بر استفاده حداکثری از توان داخل تأکید کردند. در چنین شرایطی، شرکت خارجی فناوری خود را ارائه می‌کند، اما وقتی قرار است بخش عمده تجهیزات یا دانش فنی از داخل تأمین شود، ممکن است، محدودیت‌هایی به وجود بیاید.

سبحانی افزود: برای نمونه، ممکن است یک شرکت خارجی اعلام کند که با توجه به شرایط فنی، نمی‌تواند بیش از حدود 45 درصد از تجهیزات یا امکانات موردنیاز را از داخل تأمین کند. این مسئله نشان می‌دهد که صرف تأکید بر استفاده از توان داخلی، بدون توسعه واقعی دانش و قابلیت‌های فناورانه، برای دستیابی به اهداف موردنظر کافی نیست.

وی تأکید کرد: اگر بخواهیم صنعت فولاد کشور را به جایگاهی برسانیم که در سطح جهانی صاحب فناوری و دانش فنی باشد، باید مفهوم فناوری را به‌درستی تعریف کنیم. فناوری صرفاً خرید تجهیزات یا استفاده از ماشین‌آلات پیشرفته نیست، بلکه دانش طراحی، توسعه فرایندها و توانایی ایجاد و تکمیل چرخه‌های صنعتی را نیز در بر می‌گیرد.

سبحانی با اشاره به اهمیت توسعه دانش فنی در فرایند تولید آهن گفت: در فرایند تولید آهن، موضوع تنها در اختیار داشتن تجهیزات نیست، بلکه طراحی فرایندهای تولید، دستیابی به عیار موردنیاز مواد اولیه و توسعه روش‌های مختلف تولید، از جمله احیای مستقیم، نیز اهمیت دارد. ممکن است در گذشته تجهیزاتی را خریداری کرده باشیم و از این طریق به تولید دست یافته باشیم، اما این به معنای برخورداری کامل از فناوری نیست.
فناوری زمانی شکل می‌گیرد که بتوانیم دانش فنی را در داخل توسعه دهیم، فرایندها را طراحی کنیم و متناسب با نیازهای خود، قابلیت‌های صنعتی جدیدی به وجود بیاوریم.

رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران خاطرنشان کرد: باید به‌تدریج از مرحله خرید و استفاده از فناوری عبور کنیم و به این پرسش‌ها پاسخ دهیم که چرا در برخی حوزه‌ها همچنان وابسته هستیم، چه محدودیت‌هایی مانع توسعه فناوری شده‌اند و چگونه می‌توان این موانع را برطرف کرد. پاسخ به این پرسش‌ها باید مبنای حرکت آینده صنعت فولاد قرار گیرد.

سبحانی تأکید کرد: از یک مرحله به بعد، افزایش ظرفیت تولید به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای توسعه‌ای صنعت باشد و سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های موجود نیز لزوماً به معنای پیشرفت فناورانه نیست. در چنین شرایطی باید به سمت فعالیت‌های جدید، توسعه دانش فنی و ایجاد قابلیت‌هایی حرکت کنیم که امکان طراحی و ساخت تجهیزات و توسعه فرایندهای تولید را در داخل کشور فراهم می‌کنند. دستیابی به دانش فنی و حرکت به سمت توسعه فناوری داخلی باید به یکی از محورهای اصلی برنامه‌ریزی در صنعت فولاد تبدیل شود؛ مسیری که می‌تواند وابستگی به فناوری خارجی را کاهش دهد و جایگاه صنعت فولاد ایران را در سطح جهانی ارتقا دهد.

شرکت‌های فناورانه باید بازار هدف خود را مشخص کنند

رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران در پاسخ به این پرسش که اگر اقتصاد فناوری وجود نداشته باشد، توسعه فناوری نیز معنا نخواهد داشت. باید بررسی کنیم که آیا بازار ایران ظرفیت لازم برای توسعه فناوری را دارد یا خیر. از سوی دیگر، هر شرکتی که وارد این عرصه می‌شود، باید نگاه بین‌المللی داشته باشد و بتواند فناوری خود را در بازارهای جهانی عرضه کند، گفت: نسل نخست نیروهای متخصصی که در ساخت و بهره‌برداری از کارخانه‌های فولادی مشارکت داشتند، عمدتاً با استفاده از نقشه‌ها و دانش فنی شرکت‌های خارجی فعالیت می‌کردند. در ادامه، برخی از این نیروها با تشکیل شرکت‌های مهندسی و استفاده از تجربه عملی و مهندسی معکوس، به‌تدریج توانایی طراحی، ساخت و اجرای پروژه‌های صنعتی را در داخل کشور توسعه دادند.

وی افزود: برای نمونه، در جریان توسعه کارخانه‌های فولادی، تعدادی از متخصصانی که در مراحل طراحی، ساخت و راه‌اندازی واحدهای اولیه حضور داشتند، شرکت‌های مهندسی تشکیل دادند و با تکیه بر تجربه و دانش فنی خود، اجرای پروژه‌های بعدی را برعهده گرفتند. این روند به انباشت دانش مهندسی و شکل‌گیری توانمندی‌های فنی در داخل کشور کمک کرد.

سبحانی تأکید کرد: شرکت‌هایی که در این مسیر شکل می‌گیرند، باید بتوانند از سطح کپی‌برداری و تکرار تجربه‌های گذشته فراتر بروند و به توسعه فناوری دست پیدا کنند. چنین شرکت‌هایی زمانی می‌توانند جایگاه پایداری داشته باشند که علاوه بر تأمین نیاز صنعت داخلی، توانایی فروش خدمات مهندسی و فناوری در بازارهای بین‌المللی را نیز به دست آورند.

رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های صنعت فولاد کشور خاطرنشان کرد: ایران حدود 55 میلیون تن ظرفیت تولید فولاد دارد، اما همه این ظرفیت به‌طور کامل مورد بهره‌برداری قرار نمی‌گیرد. بنابراین، در کنار توسعه توان فنی و مهندسی، باید به اقتصادی بودن فناوری‌ها، امکان تجاری‌سازی آنها و ظرفیت بازارهای داخلی و خارجی نیز توجه کرد.

وی تصریح کرد: توسعه فناوری زمانی توجیه‌پذیر است که بتواند به ایجاد ارزش اقتصادی و سودآوری منجر شود. ازاین‌رو شرکت‌های فعال در حوزه فناوری باید از ابتدا بازار هدف خود را مشخص کنند و با نگاه به نیازهای داخلی و فرصت‌های بین‌المللی، برای سرمایه‌گذاری و توسعه محصولات فناورانه تصمیم بگیرند.