پایگاه خبری شاخص بازار: ماهنامه «پراسپِکت» مستقر در لندن گزارش خود را اینگونه آغاز میکند: دونالد ترامپ همه سرمایه سیاسی خود را در یک سبد گذاشته است. او ششم آوریل در کاخ سفید درست کنار کسی که لباس خرگوش عید پاک به تن داشت، ایستاده بود و دقیقا یک روز پیش از اینکه تهدید به نابودی «یک تمدن کامل» کند و یک روز بعد از آنکه با ادبیاتی سخیف و در کمال عجز از تهران خواسته بود که تنگه هرمز را باز کند، با افتخار از «تخممرغ»ها حرف میزد. او به روزهای نخست ریاستجمهوریاش اشاره کرد و گفت که «بر سر من فریاد میزدند که "چه برنامهای برای تخممرغ داری؟"؛ قیمتش خیلی بالا رفته بود، تقریبا چهار برابر سال قبل؛ من گفتم "بگذارید دربارهاش فکر کنم...»
سرتان را درد نیاورم، قیمت تخممرغ، هرچند عمدتا به خاطر فروکش کردن آنفلوانزای پرندگان، پایین آمد.
با این حال، جنگ علیه ایران که او شروع کرده، قرار است دوباره همان قیمتهای حیاتی تخممرغ و در واقع قیمت تمام مواد غذایی را بالا ببرد. صنعت مرغداری به شدت به خوراک و مکملهای وارداتی وابسته است؛ محصولاتی از طریق خلیج فارس جابهجا میشوند. وزارت کشاورزی آمریکا اکنون پیشبینی میکند که قیمت مواد غذایی در این کشور در سال 2026 به طور متوسط 3.6 درصد افزایش پیدا کند. اگر این پیشبینی درست از آب دربیاید، افزایش قیمتها بیشتر از سال 2020 خواهد بود؛ یعنی مقطعی که همهگیری کرونا زنجیره تامین را فلج کرده بود.
البته همه این ماجرا بسیار جدیتر از تخممرغ و خرگوش است. در واقع، به طور تقریبی تمام کودهای نیتروژنی (حدود 99 درصد) از سوختهای فسیلی به دست میآیند. براساس گزارش موسسه بینالمللی سیاست تحقیقاتی غذا (IFPRI)، در حالی که بخش جهانی غذا به طور عمده خودش را با اختلالات همهگیری و جنگ روسیه و اوکراین وفق داده بود، حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، چالشهای جدیدی را ایجاد کرده که می تواند هر دو را تحتالشعاع قرار دهد. به عبارت دیگر، این چالشها «به طور بالقوه توانایی ایجاد اختلال گسترده و پایدار در تامین کود را دارند که تولید جهانی کشاورزی و امنیت غذایی را تهدید میکند.»
طبق اعداد و ارقام، تا 30 درصد از مواد خام تجارت جهانی کود از تنگه هرمز عبور میکند. گاز طبیعی ماده اولیه اصلی برای تولید آمونیاک است که پایه و اساس همه کودهای نیتروژنی محسوب میشود. از این رو، خلیج فارس غنی از گاز، مرکز بزرگ تولید نیتروژن و فسفات، یعنی دو فقره از سه ماده مغذی اصلی کود، به شمار میرود و سومین ماده نیز پتاس است. طبق اعلام موسسه بینالمللی سیاست تحقیقاتی غذا، کشورهای خلیج فارس بخش قابل توجهی از گاز طبیعی خود را برای صادرات به آمونیاک تبدیل میکنند و این آمونیاک نیز مشابه گاز طبیعی، به شکل مایع (LNG) با کشتی از تنگه هرمز منتقل شده و به بازار جهانی میرسد. در نتیجه، آسیبپذیری صادرات آمونیاک منطقه 2 برابر است؛ یعنی هم در برابر خسارت به تاسیسات تولید گاز طبیعی مایع در خلیج فارس و هم در برابر اختلال در حملونقل دریایی در تنگه هرمز در معرض آسیب قرار دارد.
تولیدکنندگان کود اروپایی درخواست حمایت دولتی از صنعت و کشاورزان را کردهاند و این در حالی است که اکثر کشورهای آفریقایی بیش از حد به واردات کود وابستهاند و در نتیجه در برابر شوکهای بازار خارجی و نوسان قیمتها آسیبپذیرند. از زمان انحلال آژانس توسعه بینالمللی ایالات متحده(USAID) که تحت هدایت «وزارت بهرهوری آمریکا که آن هم منحل شده است، رخ داد، شبکه ایمنی پیرامون کشورهای در معرض کمبود غذا نیز در معرض آسیب بیشتری قرار دارند.
کاهش تولید کشاورزی و در نتیجه جهش شدید قیمت مواد غذایی، به طور معمول البته با اندکی تاخیر، با جهش قیمت سوخت تلاقی دارد. همانطور که راج پاتل، استاد دانشگاه تگزاس میگوید «وقتی تنگه هرمز بسته شود، این اتفاق میافتد؛ قیمت انرژی بلافاصله جهش میکند. این اتفاق با اندکی تاخیر برای قیمت کود رخ میدهد. کاهش برداشت محصول یک فصل بعد ظاهر میشود.» هر بار که تنگه هرمز باز و دوباره بسته میشود، مثل این است که حباب هوا به رگهای اقتصاد جهان تزریق شود!
موسسه بینالمللی تحقیقات برنج هشدار داده است که در صورت تداوم اختلال در حملونقل، «گذرگاهها و کانالهای انرژی و کود ممکن است برای چرخه محصول بعدی آسیا، به مراتب حیاتیتر شوند.» برنامه جهانی غذا تخمین زده است که اگر جنگ ایران تا ماه ژوئن به پایان نرسد، 45 میلیون نفر دیگر به بحران حاد امنیت غذایی دچار خواهند شد.
این جهش قیمت، علاوه بر سایر چالشها، دوباره گریبان ترامپ را خواهد گرفت. شبکه سیانبیسی به صراحت این پیوند را توضیح داد و نوشت: دونالد ترامپ، دو سال پیش، با انتقاد شدید از هزینه بالای تخممرغ، گوشت و سایر کالاهای اساسی فروشگاههای مواد غذایی، دوباره انتخاب شد. حالا اما این امکان محتمل است که او و حزب جمهوریخواه همزمان با تقلا برای حفظ کنترل کنگره در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر، با قیمت به مراتب بالاتر مواد غذایی روبهرو و غافلگیر شوند!
طنزآمیز نیست که در نهایت همان تخممرغها، ترامپ را زمین بزنند؟ به نظر بسیار بسیار فکاهی میرسد.