با آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران و قطع گسترده اینترنت بینالملل دسترسی میلیونها کاربر ایرانی به شبکه جهانی تقریبا از بین رفت. در چنین شرایطی، بازاری زیرزمینی و پرابهام برای فروش دسترسی به اینترنت شکل گرفته است، بازاری که در آن ویپیانها با قیمتهای چندمیلیونی فروخته میشوند، کلاهبرداریها افزایش یافته و دسترسی واقعی به اینترنت به کالایی کمیاب و گران تبدیل شده است.
پایگاه خبری شاخص بازار: با آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران و محدود شدن شدید اینترنت بینالملل، دسترسی میلیونها کاربر ایرانی به شبکه جهانی تقریبا از بین رفت. در چنین شرایطی، دسترسی به اینترنت آزاد به کالایی کمیاب تبدیل شد و همزمان بازاری زیرزمینی برای فروش ویپیان و دسترسی به اینترنت شکل گرفت؛ بازاری که در آن قیمتها به شکل بیسابقهای افزایش یافته و همزمان موجی از کلاهبرداری نیز به راه افتاده است.
در روزهای اخیر و همزمان با تشدید تنشهای نظامی و محدودیتهای گسترده اینترنت، کاربران ایرانی برای دسترسی به خدمات جهانی با مشکلات جدی مواجه شدهاند. بسیاری از سرویسهای خارجی از دسترس خارج شده و حتی برخی ابزارهای عبور از فیلترینگ نیز کارایی خود را از دست دادهاند. همین وضعیت باعث شد شبکهای غیررسمی از فروشندگان، واسطهها و کانالهای تلگرامی شکل بگیرد که دسترسی به اینترنت را با قیمتهای بسیار بالا عرضه میکنند؛ بازاری که عملا به «بازار سیاه ویپیان» تبدیل شده است.
یک کارشناس شبکه که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، در گفتوگویی توضیح میدهد که در حال حاضر تنها چند مسیر محدود برای دسترسی به اینترنت جهانی وجود دارد و همین موضوع باعث شده دسترسی واقعی به اینترنت به شدت کمیاب شود. به گفته او برخی دیتاسنترهای داخل کشور هنوز به اینترنت بینالملل متصل هستند، هرچند این دسترسی بسیار محدود است و در مواردی به واسطه شرایط خاص شبکه یا حتی رانت ایجاد شده است. در کنار این موضوع، برخی افراد نیز از سیمکارتهایی استفاده میکنند که اصطلاحا سفید شدهاند و محدودیتهای کمتری دارند. گروهی دیگر نیز تلاش میکنند از طریق اتصالهای خاص یا تجهیزات ماهوارهای به اینترنت دسترسی پیدا کنند. با این حال، او تاکید میکند که برای کاربران عادی تقریبا هیچ روش پایدار و قابل اتکایی وجود ندارد و بسیاری از روشهایی که در شبکههای اجتماعی تبلیغ میشوند در عمل کارایی ندارند.
کمیاب شدن آیپیهای متصل به اینترنت
به گفته این کارشناس، عامل اصلی افزایش شدید قیمت ویپیانها کمیاب شدن آیپیهایی است که هنوز به اینترنت جهانی متصل میشوند. در واقع تعداد بسیار محدودی از آیپیها هنوز امکان اتصال پایدار به اینترنت بینالملل را دارند و همین موضوع باعث شده سرورها و زیرساختهایی که از این آیپیها استفاده میکنند به شدت گران شوند. همین افزایش هزینه در نهایت به کاربران منتقل شده و باعث شده قیمت سرویسهای ویپیان به شکل بیسابقهای افزایش پیدا کند.
نمونههایی از اطلاعیههای منتشر شده در کانالهای فروش ویپیان نشان میدهد قیمت سرورهایی که تا همین چند روز پیش حدود 11 میلیون تومان بوده، در مدت کوتاهی به حدود 80 میلیون تومان و حتی 140 میلیون تومان رسیده است. فروشندگان میگویند دلیل این افزایش قیمت تنها یک عامل است: آیپیهایی که هنوز به اینترنت جهانی متصل میشوند بسیار محدود شدهاند و همین موضوع هزینه تهیه سرورها را چندین برابر کرده است.
ویپیانهای چندمیلیونی کمر کاربران را شکست
افزایش هزینه زیرساخت به سرعت در قیمت سرویسهایی که به کاربران فروخته میشود نیز دیده میشود. در برخی کانالهای فروش ویپیان قیمت بستههای بسیار محدود به ارقام قابل توجهی رسیده است. برای مثال برخی فروشندگان برای یک گیگابایت ترافیک حدود 900 هزار تومان دریافت میکنند و دو گیگابایت حدود یک میلیون و 700 هزار تومان قیمت دارد. حتی بستههای پنج گیگابایتی نیز با قیمتهایی بیش از سه میلیون تومان عرضه میشوند. در تازهترین مورد، دو گیگ اینترنت ویتوری (V2RAY) به قیمت پنج میلیون تومان برای فروش گذاشته شده است!
در نمونهای دیگر، یک فروشنده برای بستههای 50 گیگابایتی حدود یک میلیون و 250 هزار تومان، برای 100 گیگابایت حدود دو میلیون و 500 هزار تومان، برای 200 گیگابایت حدود پنج میلیون تومان و برای 400 گیگابایت حدود 10 میلیون تومان قیمت تعیین کرده بود. با این حال در بسیاری از این سرویسها ضریب مصرف اعمال میشود؛ به این معنا که اگر کاربر 100 گیگابایت خریداری کند، در عمل تنها حدود 25 گیگابایت امکان مصرف واقعی خواهد داشت.